Masaka – Nyumba Mpya Orphanage

Idea

Projekt architektoniczny sierocińca Nyumba Mpya powstał jako odpowiedź na potrzebę stworzenia bezpiecznego, trwałego i godnego miejsca dla dzieci pozbawionych opieki w Ugandzie. Nazwa „Nyumba Mpya” oznacza „Nowy Dom” i to właśnie idea domu – a nie instytucji – stała się fundamentem koncepcji.

Założeniem było stworzenie środowiska, które sprzyja odbudowie poczucia bezpieczeństwa, przynależności i sprawczości. Architektura została zaprojektowana w oparciu o zasady neuroarchitektury oraz lokalne wzorce przestrzenne, dzięki czemu organizacja zespołu przypomina strukturę tradycyjnej afrykańskiej wioski. Zamiast jednego, dominującego budynku powstał zespół mniejszych, czytelnie zdefiniowanych obiektów skupionych wokół wspólnego dziedzińca.

Projekt redefiniuje pojęcie sierocińca jako przestrzeni opieki instytucjonalnej. Tworzy wspólnotę, w której architektura wspiera relacje społeczne, edukację i rozwój, jednocześnie pozostając głęboko zakorzeniona w lokalnym kontekście kulturowym i klimatycznym.

Zagospodarowanie terenu

Układ przestrzenny opiera się na centralnym dziedzińcu stanowiącym serce kompleksu. Wokół niego rozmieszczono budynek główny z funkcjami wspólnymi oraz modułowe budynki mieszkalne. Taki schemat sprzyja naturalnej integracji dzieci, ułatwia nadzór opiekunów i zapewnia czytelną orientację przestrzenną.

Centralny plac pełni funkcję wielofunkcyjnej przestrzeni wspólnej. Zaprojektowano tu piaskowy plac zabaw, strefy relaksu z hamakami, huśtawki oraz otwarte audytorium umożliwiające organizację wydarzeń edukacyjnych i kulturalnych. Przestrzeń ta jest miejscem codziennych spotkań i budowania więzi.

Zespół wzbogacono o ogród warzywny oraz strefy uprawne, które pełnią funkcję edukacyjną i użytkową. Dzieci uczestniczą w procesie sadzenia i zbiorów, ucząc się samowystarczalności oraz odpowiedzialności. Drzewa owocowe i wysokie nasadzenia tworzą naturalne zacienienie w klimacie równikowym, ograniczając przegrzewanie terenu.

Projekt uwzględnia także retencję wód opadowych, naturalne kształtowanie terenu oraz minimalną ingerencję w krajobraz.

Plan funkcjonalny

Główny budynek mieści przestronną, wielofunkcyjną jadalnię zdolną pomieścić ponad 120 dzieci. Otwarta, częściowo widoczna kuchnia pozwala włączać dzieci w proces przygotowywania posiłków pod opieką dorosłych, budując poczucie wspólnoty i odpowiedzialności. Przestrzeń jadalni jest elastyczna – może pełnić funkcję miejsca nauki, warsztatów czy wspólnych wydarzeń.

W budynku głównym zaprojektowano także pomieszczenia administracyjne, pralnię, magazyny oraz strefę spotkań z rodzinami adopcyjnymi.

Część mieszkalna obejmuje oddzielne moduły dla dziewczynek i chłopców oraz przestrzeń dla najmłodszych dzieci. Każdy budynek mieszkalny został zaprojektowany w skali zbliżonej do domu jednorodzinnego, aby uniknąć instytucjonalnego charakteru. Sypialnie zapewniają miejsce do przechowywania rzeczy osobistych i tworzą półprywatne przestrzenie sprzyjające budowaniu tożsamości.

Pomiędzy budynkami zaplanowano półpubliczne strefy wspólne umożliwiające integrację w mniejszych grupach. Całość ma strukturę modułową, co pozwala na etapową realizację oraz przyszłą rozbudowę w miarę potrzeb.

Materiały i technologie

Projekt opiera się na wykorzystaniu lokalnych, odnawialnych materiałów oraz prostych technologii budowlanych możliwych do realizacji przy udziale lokalnej społeczności. Konstrukcję budynków wykonano z bambusa, który jest materiałem szybko odnawialnym, lekkim i odpornym na warunki klimatyczne. Różne części rośliny wykorzystano do elementów nośnych, wypełnień oraz detali wykończeniowych, ograniczając ilość odpadów.

Ściany wykończono naturalnymi tynkami z mieszanki gliny, błota i wapna, co pozwala na regulację wilgotności i zapewnia odpowiednią bezwładność cieplną. Dachy zaprojektowano z uwzględnieniem intensywnych opadów monsunowych. Ich konstrukcja umożliwia montaż instalacji fotowoltaicznej oraz tworzy buforową przestrzeń wentylacyjną redukującą nagrzewanie wnętrz.

Projekt wykorzystuje naturalną wentylację krzyżową, otwarte przesłony z siatek i rattanu oraz systemy retencji wody opadowej. Bioodpady są kompostowane i wykorzystywane w ogrodzie warzywnym. Zastosowane rozwiązania minimalizują koszty eksploatacyjne i zwiększają niezależność energetyczną kompleksu.

Nyumba Mpya to przykład architektury społecznej, która łączy odpowiedzialność środowiskową z głębokim zrozumieniem lokalnego kontekstu kulturowego.

Rodzaj obiektu: Użyteczność publiczna, zamieszkanie zbiorowe
Rok ukończenia projektu: 2023
Lokacja: Ruhija, Uganda
Wielkość inwestycji: 3600 m2
Inwestor: Fundacja Zdrowi My – We Give a Hand
Współpraca autorska: Zeeshan-Khurram Designs (Zeeshan Asim), Areej Tahir, Rabia Ishaq
Zakres projektu: Projekt koncepcyjny